Powstanie Wielkopolskie

[Aragorn]

Założona w 1932 roku w dzielnicy Berlina-Dahlem tzw. Placówka Dokumentacyjna (Publikationsstelle) gromadziła materiały do prowadzenia wojny propagandowo-psychologicznej. Nie brakowało też w tej placówce prac odnoszących się do problematyki Powstania Wielkopolskiego. Ze wspomnianą placówką częściowo związany był dr Herbert Ludat. Kierował zresztą Ludat sekcją historyczną w działającym przez pierwsze także lata wojny w Pile: "Grenzmärkische Gesellschaft zur Erforschung und Pflege der Heimat". Było ono czołowym centrum "badań nad powstaniem wielkopolskim" także w początkach lat 40-tych. Warto wspomnieć że w Pile istniała specjalna placówka propagandowo-kulturalna (tzw. Volksbildungsstätte). W początkach 1942 r. większość wspomnianych placówek propagandowo-badawczych przestała istnieć, a to ze względu na duże finansowe cięcia spowodowane wydatkami wojennymi, a większość młodej kadry w mniejszym lub większym stopniu związana była z frontem. Badania na sposób nazistowski nad powstaniem wielkopolskim zostały przerwane, aczkolwiek planowano w Pile wydać wielką niemiecką monografię o bohaterskich czynach "Grenzschutzu" w latach 1918-1919.

[adam]

W Pile wkrótce ma powstać mural poświęcony Powstaniu Wielkopolskiemu dzięki tym samym osobom, którym zawdzięczamy mural „Żołnierzy Wyklętych”.

[Hunta]

Ktoś coś wie o historii tego budynku na Sikorskiego, gdzie ma powstać mural?

[J23]

A jaki to ma być dokładnie budynek???

[pavvlo]

Powstanie kolejny mural

Wkrótce w Pile pojawi się kolejny mural. Malowidło będzie upamiętniało Powstańców Wielkopolskich i najprawdopodobniej ozdobi mur przy ulicy Sikorskiego.

Mural upamiętniający Powstańców Wielkopolskich powstanie najprawdopodobniej na murze przy ul. Sikorskiego.
Fot. Przemek Grabiński

Pierwszy w naszym mieście mural pojawił się w październiku na ścianie jednego z budynków przy ul. Okrzei w Pile. Grafiką i hasłem „Ku Waszej Pamięci Żołnierze Wyklęci" pilscy kibice Lecha Poznań uczcili żołnierzy niepodległościowego i antykomunistycznego podziemia. Już wtedy pisaliśmy w Życiu Piły, że w planach jest kolejne tego typu przedsięzięcie »

Lokalizację drugiego muralu - upamiętniającego Powstańców Wielkopolskich - zdradził ksiądz Jarosław Wąsowicz. Mówił o nim podczas wykładu, który relacjonuje na swojej stronie internetowej parafia pw. Świętej Rodziny w Pile » Malowidło ma powstać na murze przy ulicy Sikorskiego. To pozostałość po byłym więzieniu, w którym przetrzymywano także Powstańców.
- Dziś są tam na nim bazgroły, a nie ma chyba w Pile bardziej godnego miejsca na upamiętnienie Powstańców, więzionych w Pile - mówił podczas wykładu w sali św. Jana Bosko ks. Wąsowicz.


Źródło: www.zycie.pila.pl
Data wydania: 30 grudnia 2013

[J23]

Miejsce na mural jak najbardziej trafione. Za murem więzienia przetrzymywano wziętych do niewoli powstańców. Siedzieli tu również w więzieniu miejscowi Polacy, którzy wspomagali powstanie jak choćby ks. Zygmunt Dykiert.

Co do historii samego więzienia nie mam dokładnych danych. Przerzucę swoje archiwa i postaram się coś napisać w późniejszym terminie.

[Krzysztof Ju]

Wierni Tradycji

W piątek, 10 stycznia, w pilskiej PWSZ Koło nr 9 Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919 w Pile otrzymało swój sztandar z dewizą „Wierni Tradycji” oraz otrzymało imię kapitana Teofila Spychały.

Również z okazji 95 rocznicy Powstania Wielkopolskiego oraz 20-lecia działalności Koła ukazała się kolejna publikacja poświęcona tematyce powstańczej pt., „Kiedy Ojczyzna Wezwała”. Jej autorom: Wojciechowi Kicmanowi, Romanowi Chwaliszewskiemu i wydawcom przyświecała chęć utrwalenia pamięci o zwycięskim zrywie niepodległościowym Wielkopolan, a zwłaszcza o udziale w nim mieszkańcom obecnego powiatu pilskiego.

- Myślę, że przez dwadzieścia lat naszej działalności zasłużyliśmy, aby mieć swój sztandar i patrona. Dzięki naszej działalności, pomysłom, pamięć o Powstaniu Wielkopolskim wciąż trwa. Duża w tym zasługa władz państwowych, samorządowych, szkół i wielu zaprzyjaźnionych osób, które nam bardzo pomagają, którym serdecznie dziękuje - mówi Jan Garbarczyk – prezes Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego Koło w Pile.

Awers sztandaru przedstawia na biało-czerwonym tle (flaga narodowa) umieszczonego pośrodku orła wzoru pańskiego, pod którym znajduje się napis: WIERNI TRADYCJI. Na rewersie sztandaru, na niebieskim tle, pośrodku umieszczony jest wizerunek Wielkopolskiego Krzyża Powstańczego. Nad Krzyżem znajduje się napis: Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919, a pod nim: Koło nr 9 im. kpt. Teofila Spychały. W czterech narożnikach umieszczono Rozety Powstańcze. Fundatorem sztandaru jest mecenas Krzysztof Wyrwa wraz z małżonką Ewą. Są oni również fundatorami tablic pamiątkowych - na obelisku oraz w holu dworca PKP w Pile.

Kapitan Teofil Spychała (1895-1968) – urodził się w Liszkowie, a pochowany został w Fanianowie. Aktywny uczestnik walk podczas I wojny światowej. W trakcie Powstania Wielkopolskiego gromadził ochotników zamieszkałych na terenie gminy Łobżenica. Po przybyciu do Wyrzyska, powierzono mu dowództwo nad oddziałami, które wyruszyły do boju o Wysoką. Następnie wraz z oddziałem wyrzyskim, na rozkaz Dowództwa Naczelnego Powstania i żądanie Naczelnej Rady Ludowej, kontynuował działania za Notecią. Dowodził grupą wyrzyską między innymi podczas zaciętych walk o Szubin. II wojnę światową spędził w obozie jenieckim. Po wyzwoleniu powrócił w rodzinne strony, później przeprowadził się do województwa olsztyńskiego. Zajmował się tam wynalazczością maszyn przydatnych w pracy rolniczej i z tego tytułu uzyskał kilka patentów. Jego namiętnością było tworzenie poezji.

Źródło: tetnoregionu.pl
Data wydania: 14 stycznia 2014

W oryginalnym artykule jest kilka zdjęć. Akurat miałem okazję przewertować książkę "Kiedy Ojczyzna Wezwała. Powstanie wielkopolskie na ziemi pilskiej". Na 112 stronach jest niemało czarno-białych i trochę kolorowych zdjęć, dwie mapki, gdzieniegdzie zdjęcia odznak i dokumentów. Poniżej zrobiłem spis treści dla zainteresowanych, bo w książce normalnie nie ma spisu treści.

"Kiedy Ojczyzna Wezwała. Powstanie Wielkopolskie na ziemi pilskiej".
Wojciech Kicman, Roman Chwaliszewski

Spis treści:
* Wstęp / Jan Ryszard Garbarczyk, Mirosław Mantaj
* Rozdział I. Walki powstańcze na ziemi pilskiej / Roman Chwaliszewski
- Osiem dni w wyrzyskim tyglu
- Dwie bitwy o Wysoką
- Nocna potyczka w Białośliwiu
- Bitwa pod Mirosławiem Ujskim
* Rozdział II. Kapitan Teofil Spychała / Roman Chwaliszewski
* Rozdział III. Lista powstańców / Wojciech Kicman
(Podzielona na miejscowości + dokładnie opisane źródła materiałów i dokumentów związanych z powstaniem)
* Stan upamiętnienia powstania wielkopolskiego w powiecie pilskim / Wojciech Kicman
- Pomniki
- Obeliski
- Tablice pamiątkowe
- Cmentarze
- Szkoły i organizacje noszące imię związane z powstaniem wielkopolskim
- Ulice i place noszące imię związane z powstaniem wielkopolskim
- Odznaczenia związane z powstaniem wielkopolskim
- Sztandar Koła nr 9 im. kpt. Teofila Spychały Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego w Pile

W drodze jest jeszcze jedna publikacja powiązana z powstaniem wielkopolskim w naszym regionie. Chodzi o książkę o losach powstańca wielkopolskiego napisaną wspólnie przez Wojciecha Kicmana i Marka Fijałkowskiego. Zapowiedź znaleziona w pierwszym noworocznym numerze Tygodnika Pilskiego.

[dudi]

W Pile już w zeszłym roku odbył się rajd turystyczno-historyczny "Szlakami Powstania Wielkopolskiego w powiecie pilskim" - wspólnie z TPPW, KH ZHP. W tym roku zapraszam do Wyrzyska dnia 13 września. Jest jeszcze sporo czasu na załatwienie urlopu. PTTK Luboń posiada odznaki "Szlakami Powstania Wielkopolskiego", więc można wysyłać zdjęcia i kroniki z pobytów w takich miejscach. Takie przyjemne z pożytecznym.

[J23]

Jest już dostępna broszura autorstwa p. Fijałkowskiego i Kicmana pt. "Józef Marciniak 1896-1940. Powstaniec wielkopolski, strażnik graniczny, żołnierz września 1939". Broszura liczy 31 stron i zawiera ponad 50 fotografii w tym bardzo interesujące zdjęcia urzędów celnych polskiego i niemieckiego w Jeziorkach.

[Krzysztof Ju]

TPPW podsumowało rok i nakreśliło plany

21 lutego w gościnnych progach Pilskiej Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej odbyło się coroczne zebranie sprawozdawcze Koła nr 9 im. kpt. Teofila Spychały Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego.

Niedawno, 10 stycznia, Koło pięknym akcentem (wręczenie sztandaru i nadanie imienia) rozpoczęło dwudziestolecie swojego istnienia.

Zebranie było okazją do podsumowania działalności w roku 2013, do spokojnego spojrzenia na dokonania i na to, co jeszcze jest, a raczej może, być zrobione by popularyzować wiedzę o dziejach i tradycjach Powstania Wielkopolskiego 1918-1919. Członkowie Koła mają z czego być dumni – publikacje książkowe, publikacje prasowe, popularyzacja wiedzy o Powstaniu podczas spotkań z młodzieżą, na sesjach naukowych, nawet rajd turystyczno-historyczny jako ciekawa forma działalności. Praca z młodzieżą, szczególnie ze szkół noszących imię Powstania Wielkopolskiego lub postaci z Powstaniem związanych, to ważny aspekt pracy członków Koła, które nadal będzie kontynuowany.

Zebranie zakończyło się przyjęciem planu pracy na kolejny rok. Dwójka z trzech nowych członków TPPW otrzymała legitymacje członkowskie: Mariola Skrzyńska - dyrektor Gimnazjum nr 4 im. I.J. Paderewskiego w Pile; Piotr Banach - kierownik administracyjny tej samej szkoły i Grzegorz Wądołowski - dyrektor Zespołu Szkół nr 2 na Jadwiżynie (niestety nieobecny, ale usprawiedliwiony).

Z historycznej sumienności dodajmy, że Koło zakładało przed 20 laty 5 członków-założycieli, dziś liczy 34 członków i są realne podstawy na jego powiększenie w najbliższych miesiącach.
Trwający na czele Koła od momentu jego powstania w grudniu 1994 roku prezes Jan Ryszard Garbarczyk zaproponował główne kierunki działania na rok 2014: popularyzacja postaci patrona Koła, kpt. Teofila Spychalskiego a zwłaszcza jego nieznanej, poetyckiej aktywności; nawiązanie bliższej aktywnej współpracy z rodzinami powstańców, o co prosili podczas uroczystości 10 stycznia sami zainteresowani; kontynuacja rajdów turystyczno-historycznych aż do 100 rocznicy Powstania; przygotowanie kolejnych publikacji popularyzujących postaci powstańców z terenu powiatu pilskiego.

Jednocześnie upoważniono członków Koła będących radnymi w Pile do podjęcia starań, by imieniem płk. Kazimierza Rybickiego nazwać jakieś nowo powstałe rondo lub ulicę.

Zgodnie z wymaganiami statutowymi zebranie zakończono wysłuchaniem sprawozdania finansowego i odczytaniem protokołu komisji rewizyjnej, co skończyło się udzieleniem absolutorium zarządowi.


Źródło: www.faktypilskie.pl
Data wydania: 22 lutego 2014

[Zimny]

Czy Teofil Spychała miał coś wspólnego z Antonim Spychałą pochowanym na Leszkowie według spisu żołnierz WP zmarły w '39?

[adam]

Chyba bardziej jako ciekawostka, murzyni w Powstaniu Wielkopolskim:
http://kresy24.pl/64011/egzotyka-w-wojsku-polskim/

[covo]

Schneidemühl w (o) powstaniu wielkopolskim:

1. Poszukuje wszelkich pisanych wspomnień, listów, pamiętników (tak osób walczących w powstaniu, jak i ich rodzin).
Ale: bardzo cenne będą również zapiski tego rodzaju po stronie niemieckiej.
Chodzi mi i o źródła w internecie, i o tytuły książek, wszelkie znane Wam publikacje.

2. Które z miejsc w sieci jest najbardziej "na bogato" jeśli chodzi o fotografie z powst. wielkopolskiego?
Oraz: jak tego szukać w niem. sieci: jakie słowa kluczowe po niemiecku?

3. Nie taję, że szukam także arch. zapisów filmowych z powst. wielkopolskiego (sieć, jakieś wydania na dvd...). Z tym, że trudno mi jest ich szukać w niemieckim internecie - niestety, nie znam niem , przeto brak mi właściwych, prawdziwie trafnych słów kluczowych...

Za wszelkie podpowiedzi - dzięki bardzo.



/ EDIT MODERATOR: Wątek "Powstanie wielkopolskie 1918 - filmy, wspomnienia, pamiętniki, listy" sklejono z niniejszym wątkiem. /

[Krzysztof Ju]

Namiary na literaturę znajdziesz w:
- wątku o powstaniu wielkopolskim,
- bibliografii opracowanej przez bibliotekę pedagogiczną w Pile,
- bibliografii opracowywanej na bieżąco przez wojewódzką bibliotekę publiczną w Poznaniu (w bazie wybierasz z rozwijalnej listy kryterium "hasło przedmiotowe dowolne" i obok w pustym polu jedno z tych haseł: "Piła", "Piła, okręg", "Piła, powiat" i "Nadnotecki rejon").

W temacie wspomnień i pamiątek z tamtych czasów:
- relacje z akcji niemieckich lotników i wzmianki o samolotach wyprodukowanych w Pile a przejętych przez powstańców są w książce pt. "Lotnicza historia ziemi pilskiej 1910-1945",
- dziennik niemieckiego oficera z walk na północnym froncie powstania wielkopolskiego w e-booku pt. "Nieznane źródła do historii Wielkopolski XX w.",
- obadać co wyskoczy pod hasłem wyszukiwawczym "Powstanie wielkopolskie" w katalogu on-line polskich bibliotek cyfrowych i katalogu zdigitalizowanych zbiorów Biblioteki Narodowej,
- warto odwiedzić Muzeum Okręgowe w Pile i Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 w Poznaniu.

Jeśli chodzi o filmy, ale nie z tamtych czasów, na pewno jest wzmianka o walkach pilskiego garnizonu z powstańcami w krótkim filmie dokumentalnym pt. "149 pułk piechoty" z cyklu "Tajemnice Piły". Nie wiem czy są wzmianki, bo oglądałem dawno temu, ale proponuję też obadać inne odcinki np. Granica polsko-niemiecka, Bitwa o most w Białośliwiu, Rada Ludowa w Pile, Powstanie Wielkopolskie - Bitwa o Wysoką, Walka o niepodległość - Teofil Drozdowski. Wracając do 149 pułku piechoty, możesz przewertować wątek o nim na naszym forum i ewentualnie wątek pt. "Wojsko niemieckie w Schneidemuhl".

Zajrzyj też do czytelni bibliotek:
- publicznej przy ul. Buczka,
- pedagogicznej przy ul. Bydgoskiej
i poproś bibliotekarki o pomoc w poszukiwaniu literatury.

Powstanie wielkopolskie w języku niemieckim to "Posener Aufstand" lub "Großpolnische Aufstand".

[Krzysztof Ju]

Uzupełniając informacje o związkach Piły z powstaniem wielkopolskim, myślę, że zdecydowanie warto skontaktować się z Wojciechem Kicmanem, zamieszkałym w Pile regionalistą i pasjonatem historii wojskowości oraz współautorem publikacji o powstaniu wielkopolskim na ziemi pilskiej, działającym w pilskim kole Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego.

Przed chwilą przeglądałem książkę "Pilanie. Rocznik 1940", gdzie pan Kicman podzielił się swoimi wspomnieniami. Ponadto na końcu książki umieszczono jego biogram i zarys twórczości, wśród których widnieje publikacja pt. "Pułkownik Kazimierz Zygmunt Rybicki Powstaniec Wielkopolski". Krótką biografię pułkownika Rybickiego naszkicował również w Słowniku Pilan na stronie www.tmmp.pila.pl:

25 sierpnia 1914, jako poddany pruski, został zmobilizowany do 8 Pułku Grenadierów Gwardii. Kolejno przebywał na froncie wschodnim(1914-1916), zachodnim (1916-1917),włoskim (1917-1918) i ponownie zachodnim (w 1918). Pod koniec wojny w stopniu kaprala służył w wojskach lotniczych, z którymi 9 grudnia 1918 dotarł do Piły celem demobilizacji.

W Pile dowiedział się o przygotowaniach do wybuchu powstania wielkopolskiego. 15 grudnia 1918 opuścił szeregi wojsk pruskich i przez Bydgoszcz dotarł do Poznania. Wstąpił do organizacji patriotycznych – Związku Sokolego i Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej. Wezwany do chorej matki wyjechał do Bieganina k. Pleszewa , tam otrzymał wiadomość o wybuchu powstania. Z pięcioma ochotnikami brał udział w opanowaniu Ostrowa Wielkopolskiego, walczył pod Kępnem i Zdunami. Od 9 stycznia 1919 służył w 29 Pułku Strzelców w Kaliszu, a od 14 marca do 1 lipca 1919 w wojskach lotniczych na froncie jarocińskim. (...)

Pisał pamiętniki z lat wojny (...)

Zmarł w Pile, został pochowany na Cmentarzu Komunalnym w grobowcu rodzinnym. Niektóre pamiątki i mundury po pułkowniku Rybickim zostały przez rodzinę przekazane do zbiorów Muzeum Okręgowego w Pile. (...)

Pułkownikowi Rybickiemu poświęcono też, najnowszy na dziś, odcinek "Tajemnic Piły".