Nekropolie pilskie

[kolega]

Groby dawnych mieszkańców (galeria) » http://foto.onet.pl/d77u5,c8mwoc4ous82,u.html

[wojtaq]

Groby żołnierzy wyznania mojżeszowego na cmentarzu jenieckim w Leszkowie znów zostały sprofanowane! Jeszcze na początku grudnia 2012 dwie macewy cieszyły oko, bo zostały poskładane i sklejone, a zaledwie cztery miesiące później leżą w śniegu rozłupane przez jakiegoś zwyrodnialca. Aż płakać się chce, że tyle w nas zbydlęcenia...

Dla ilustracji stan w grudniu 2012:

Te same macewy dzisiaj tj. koniec marca 2013:

Aż wyć się chce i to wszystko pod ochroną prawa!

[Aragorn]

Barbarzyńcy na cmentarzu! » http://www.faktypilskie.pl/index.php?op ... a&Itemid=2

[wojtaq]

No tak, to mój materiał...
Pisząc poprzednio o potrzaskanych macewach nie widziałem jeszcze stanu sąsiedniej kwatery muzułmańskiej. Teraz już wszystko jasne, a młodzież spod znaku półksiężyca, jeśli nawet przyjedzie to nie pomodli się za swoich bliskich. Cała kwatera leży w gruzach! Zawiadomiłem Urząd Miasta i Policję...

[adam]

Jeśli zakłada się monitoring aby ścigać tych co zaśmiecają lasy, to może takie rozwiązanie wprowadzić na tym cmentarzu?

[Krzysztof Ju]

Na prośbę Matey#24 wklejam informacje o nieistniejącym cmentarzu ewangelickim przy "kwartale" ulic: Kilińskiego, Sikorskiego i Bohaterów Stalingradu.

1. Wg Marka Fijałkowskiego, historyka i kierownika działu historycznego Muzeum Okręgowego w Pile, z którym Życie Piły przeprowadziło trzy lata temu wywiad o pilskich cmentarzach: "Był też stary cmentarz ewangelicki, zamknięty w dziewiętnastym wieku - znajdował się przy ówczesnej ulicy Cmentarnej. Może się to wydawać dziwne, ale dzisiejsza ulica Kilińskiego, zanim nazywała się Moltke Straße, nosiła nazwę Cmentarnej, i tam właśnie - mniej-więcej gdzie dziś jest parking i stare drzewa - znajdował się cmentarz. Co ciekawe, jeden z grobowców istniał do 1945 roku, mimo że cmentarza już nie było. Był to grobowiec generała von Usedom, dowódcy huzarów, który zmarł w osiemnastym wieku".

2. W książce pt. "Z dziejów Kościoła Ewangelickiego w Pile" autorstwa Marka Fijałkowskiego i Tomasza Woli, wydanej w 2009 roku przez Parafię Ewangelicko-Augsburską w Pile, w kilku miejscach wzmiankuje się o tym cmentarzu (s. 13, 14-15, 18, 19, 20), który zamknięto w 1835 roku i "przeniesiono" na cmentarz choleryczny założony w 1831 roku przy dzisiejszej al. Wojska Polskiego. Poniżej skan fragmentu strony 13, gdzie na planie miasta sprzed dwustu lat widać usytuowanie najstarszego (?) cmentarza ewangelickiego. Samą książkę można wypożyczyć w pilskich bibliotekach.

3. Na naszym portalu w tekście pt. Krótka historia ewangelików w Pile wspomina się, że "w 1908 r. na miejscu starego cmentarza (zamkniętego jeszcze w 1835 r.) wzniesiono Dom Ewangelicki", czyli dzisiejszą siedzibę Wyższej Szkoły Biznesu. Tak wyglądał budynek przed wojną (pocztówki z wątku "Ciekawostki z eBay.de"):

4. W innym tekście z czytelni DP, o przedwojennych pomnikach, pojawiła się następująca wzmianka o cmentarzu:

Pomnik poległych w „Wojnie Wyzwoleńczej”
Pierwotnie pomnik ten znajdował się na starym cmentarzu ewangelickim na rogu Milchstraße i Moltkestraße (obecnie ul. Sikorskiego i Kilińskiego). Zbudowano go w 1815 r., był to więc najstarszy pomnik w Pile. Upamiętniał żołnierzy niemieckich poległych w „Wojnie Wyzwoleńczej” z armią francuską w latach 1813-14. Miał on formę wysokiej granitowej kolumny stojącej na postumencie, zwieńczonej żelaznym krzyżem. W 1865 r. pomnik odnowiono i ustawiono na nowym miejscu po północnej stronie wspomnianego już miejskiego kościoła ewangelickiego.

[Matey#24]

Dzięki wielkie za te informacje! Okna mojego mieszkania wychodzą wprost na parking i właśnie te stare dwa kasztanowce o których wspomina Marek Fijałkowski. Ciekawi mnie co stało się z pochówkami tych wszystkich osób, przecież "przeniesienie" ich na inne miejsce, to jak na tamte czasy musiałaby być wielka akcja ze strony kościoła ewangelickiego. Swoją drogą do dnia dzisiejszego w wielu miejscach tego "rejonu" w którym był umiejscowiony cmentarz są spore doły no i mnóstwo cegieł. Może warto by podjąć inicjatywę upamiętnienia tego miejsca, szczególnie, że ma ono zmienić swój wygląd.

[Krzysztof Ju]

Nie mam pojęcia co się stało z pochówkami po zamknięciu cmentarza, ale być może zostały tam, skoro do końca drugiej wojny światowej stał grób niemieckiego generała Adolph Detlef von Usedom, pochowanego w 1792 roku.

Z drugiej strony, ten "kwartał" w okresie międzywojennym, był bardziej zabudowany niż obecnie (vide środkowe zdjęcie z roboczej wersji "Piła na zdjęciach lotniczych 1914-45" i panoramy Romana Zaranka z białego kościoła), więc Niemcy kopiąc fundamenty pod budynki musieli się chyba natknąć na szczątki i gdzieś je przenieść? O ile teren ten nie był kiedyś nieco niżej od ulicy i został przysypany podczas niwelacji, bo Marek Fijałkowski w jednym z artykułów z cyklu Pilskie ulice na dzienniknowy.pl, o ulicy Kilińskiego, wspomina, że "w okolicy Cmentarnej i Mlecznej znajdowała się grobla, której zły stan spędzał z sen z oczu pilskiego poczmistrza w latach 1801-1803. Sytuacja poprawiła się w 1816 r., po wybrukowaniu Cmentarnej".

Gdyby przeniesiono zmarłych na cmentarz przy obecnej al. Wojska Polskiego, to teoretycznie powinny tam być nagrobki z datą śmierci przed jego powstaniem w 1841 roku. Teoretycznie, bo chyba nie ma tam już tak starych grobów (nie wiem, bo od bardzo dawna nie odwiedzałem tego cmentarza) i pytanie co się stało z pochówkami drugiej połowy cmentarza ewangelickiego, gdzie teraz jest pas zieleni wzdłuż dwupasmówki? Wiedza na ten temat pozwoliłaby nieco wyjaśnić los pochówków ze starego cmentarza ewangelickiego. Kto może posiadać taką wiedzę? Konserwator zabytków, ZDiZ, wydział gospodarki komunalnej UM, osoby odpowiedzialne za budowę dwupasmówki, pastor parafii protestanckiej?

Co do upamiętnienia nieistniejącego cmentarza, to zamiast kolejnej tabliczki, lepiej byłoby zrobić w całym mieście ujednolicony system informacji historycznej i kilka szlaków turystycznych. Np. tak jak ma Warszawa w formie kubików prezentujących dawny obraz/pocztówkę/zdjęcie i w tle widok współczesny oraz pod nazwami ulic tabliczki opisujące jej historię lub patrona.

Fot. Warszawa.wikia.com

[Matey#24]

Dokładnie o takim czymś pomyślałem, tylko kwestia tego skąd wziąć fundusze? Budżet obywatelski miasta chyba nie przewiduje takich rzeczy, a samo miasto jakoś nie bardzo spieszy się z odbudową historii miasta.

Pytam o pochówki, bo obecnie mieszkam tutaj i co większy deszcz, dłuższy okres wilgoci pojawiają się doły, które są w miarę regularnie rozłożone na tym terenie. Skoro jednak nikt nie wie co się stało z tymi szczątkami, to trzeba sprawdzić ten temat i postaram się sam to zrobić, gdyż mam jakieś informacje, że właśnie cały ten teren ma zmienić swój wygląd, a co za tym idzie zostanie wszystko "przeorane" i zabudowane. Nie dają mi spokoju też rozrzucone cegły w całym tym pasie od Kilińskiego aż do boiska w centrum osiedla. Wiem, że stały tam budynki, ale to nie zwalnia z myślenia, że to pozostałości po grobach.

[RR]

Przypomnę, że w 2013 r. miasto obiecywało przygotowanie tego typu tablic w ramach obchodów 500-lecia. Na razie na obietnicach się skończyło, ale nie zaszkodzi przypomnieć Urzędowi Miejskiemu.