Mapa fortyfikacji Piły i okolic

[hege22]

< SŁOWO OD REDAKCJI: Zapraszamy do współtworzenia mapy fortyfikacji Piły i okolic. Poniżej spis treści, aby łatwiej odnaleźć interesujące materiały.

Mapy odcinka wschodniego:

• Pozycja Pilska, wersja z 2001 M. Dudek
• Pozycja Pilska, wersja najnowsza z 2026-04-16 w formacie QGZ hege22
• Pozycja Pilska, wersja z 2026-03-21 w formacie QGZ hege22
• Pozycja Pilska, wersja z 2026-03-08 w formacie QGZ hege22
• Pozycja Pilska, wersja jak wyżej, ale poprawiona z 2026-03-15 Matrix
• Pozycja Pilska, wersja z 2026-02-02 w formacie KML hege22
• Pozycja Pilska, wersja z 2026-02-17 w formacie GPX Matrix
• Pozycja Pilska, wersja z 2026-02-04 w formacie GPX Pavvlo
• Rejon Skórki, wersja z 2026-02-03 Słowianin

Mapy odcinka południowego:

• Odcinek Ujście, wersja z 2026-03-21 w formacie QGZ hege22
• Odcinek Piła - Ługi Ujskie - Stobno, wersja z 2026-01-24 Słowianin

Mapy wszystkich odcinków:

• Mapa umocnień twierdzy Piła z podziałem na odcinki obrony na dzień 23.1.1945 r. J. Miniewicz i B. Perzyk "Wał Pomorski"
• Mapa umocnień wokół Piły, wersja robocza z 2026-01-28 hege22
• Mapa umocnień na ziemi nadnoteckiej, wersja robocza z 2026-02-05 hege22

Pozostałe mapy:

• Odcinek Walkowice - Ujście, prawdopodobnie umocnienia polowe z czasu Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 hege22

Materiały:

• Militar-geographische Einzelangaben zum Einheitsblatt 55 w formie skanów online Alcatel
• Militar-geographische Einzelangaben zum Einheitsblatt 55 w formie spakowanych skanów + mapa + objaśnienia hege22
• J. Miniewicz, B. Perzyk, Wał Pomorski, Warszawa 1997.
• Azymuty - wersja 1 - porównanie danych z mapy M. Dudka z danymi zwiadu inżynieryjnego 1949 r. hege22
• Azymuty - wersja 2 - poprawione azymuty względem wersji pierwszej, ale bez porównania z danymi zwiadu inżynieryjnego 1949 r. hege22
• LiDAR - link do mapy Piły w trybie LiDAR Pavvlo

Skróty:

• H - Schron bojowy MG-Schartenstand D, potocznie Heinrich.
• R - Schron bojowy Ringstand 58 C, potocznie Tobruk.
• RW - Wykop pod budowę schronu Ringstand 58 C.
• SB - Strzelnica schronu bojowego i inne schrony bojowe tzw. samoróbki.
• ZD - Zapora drogowa.
• X - Obiekt nieznanego przeznaczenia.

Fotodokumentacja i wizualizacje fortyfikacji odcinka wschodniego:

• H01 Pavvlo
• H02 Pavvlo
• 1. rów ppanc
  • 1. rów ppanc J. Miniewicz i B. Perzyk "Wał Pomorski"
  • 1. rów ppanc SA108
  • 1. rów ppanc Obserwator
• H03 Słowianin
• H04 Pavvlo
• R01
  • R01 Pavvlo
  • R01 Słowianin
• H05
  • H05 Pavvlo
  • H05 Słowianin
• ZD04 hege22
• H05a
  • H05a Pilskie Muzeum Wojskowe
  • H05a Matrix
• H06 Pavvlo
• R02
  • R02 Pilskie Muzeum Wojskowe
  • R02 Słowianin
  • R02 Matrix
• H07 Pavvlo
• H08 Pavvlo
• R03 Pavvlo
• H09 Pavvlo
• H10 Pavvlo
• R04 Pavvlo
• H11 Pavvlo
• H12 Pavvlo
• H13
  • H13 Pavvlo
  • H13 Słowianin
  • H13 Zbigniew Baldy Fotomilitaria
• R05
  • R05 Pavvlo
  • R05 Zbigniew Baldy Fotomilitaria
• R06
  • R06 Pavvlo
  • R06 Zbigniew Baldy Fotomilitaria
• H14
  • H14 Pavvlo
  • H14 Zbigniew Baldy Fotomilitaria
• X02
  • X02a Pavvlo
  • X02b Pavvlo
• R07
  • R07 Pavvlo
  • R07 Zbigniew Baldy Fotomilitaria
• H15
  • H15 Pavvlo
  • H15 Zbigniew Baldy Fotomilitaria
• H16
  • H16 Pavvlo
  • H16 Zbigniew Baldy Fotomilitaria
• H17 Pavvlo
• H18 Pavvlo
• H19 Pavvlo
• R08 Pavvlo
• H20 Pavvlo
• R09 Pavvlo
• H21 Pavvlo
• H22 Pavvlo
• R10 Pavvlo
• H23 Pavvlo
• H24 Pavvlo
• R11 Pavvlo
• R12 Pavvlo
• H25 Pavvlo
• R13 Pavvlo
• H26 Pavvlo
• R14 Pavvlo
• H27 Pavvlo
• H28 Pavvlo
• R15 Pavvlo
• RW02 Pavvlo
• H29 Pavvlo
• H30 Pavvlo
• H31 Pavvlo
• H32/SB32
  • H32/SB32 Pilskie Muzeum Wojskowe
  • H32/SB32 Pavvlo
  • H32/SB32 Słowianin
• ZD01 Pilskie Muzeum Wojskowe
• H33
  • H33 Pavvlo
  • H33 hege22
• H34 Pavvlo
• H35 Pavvlo
• H36 Pavvlo
• ZD02
  • ZD02 SA108
  • ZD02 Pilskie Muzeum Wojskowe
• H37 Pavvlo
• RW03
• RW04
• H38 Pavvlo
• Zapora kolejowa lub drogowa SHF Przedmoście Piła/Wojtass
• H39 Pavvlo
• RW05
• Skarpa ppanc między jez. Okoniowym a DW188
  • Skarpa ppanc między jez. Okoniowym a DW188 Słowianin
  • Skarpa ppanc między jez. Okoniowym a DW188 Alcatel
• Szlaban ppanc nad jez. Płotki
• Obiekty w rejonie Skórki
  • Obiekty w rejonie Skórki Compass
  • Obiekty w rejonie Skórki Słowianin
  • Obiekty w rejonie Skórki Tadeusz Hieronim Rzepka
• H40 Pavvlo
• H41 Pavvlo
• 2. rów ppanc
• H42 Pavvlo
• H43 Pavvlo

Fotodokumentacja i wizualizacje fortyfikacji odcinka południowego:

• SB01 i X01 przy ul. Jastrzębiej w Motylewie
  • SB01 i X01 przy ul. Jastrzębiej w Motylewie Kapralq
  • SB01 przy ul. Jastrzębiej w Motylewie Pavvlo
  • SB01 przy ul. Jastrzębiej w Motylewie Zbigniew Baldy Fotomilitaria
  • X01 przy ul. Jastrzębiej w Motylewie Pavvlo
• H44 przy ul. Jastrzębiej w Motylewie
  • H44 przy ul. Jastrzębiej w Motylewie Słowianin
  • H44 przy ul. Jastrzębiej w Motylewie hege22
• ZD03 przed dawnym Mostem Motylewskim Pilskie Muzeum Wojskowe

Fotodokumentacja i wizualizacje fortyfikacji w okolicy Piły:

• Rów ppanc między Śmiłowem a Grabównem Słowianin
• H45/Śluza Nowe nad Notecią
  • H45/Śluza Nowe nad Notecią Słowianin
  • H45/Śluza Nowe nad Notecią Zbigniew Baldy Fotomilitaria
• Zapory kolejowe
  • Zapory kolejowe hege22
  • Zapory kolejowe hege22
• Zapora drogowa w formie rur minowych w okolicy Czarnkowa hege22

/>

Po ostatniej, owocnej rozmowie z kolegą Stefanem pojawiła się propozycja wsparcia pewnego projektu eksploracyjnego. Teren objęty pracami poszukiwawczymi, nad którymi pieczę sprawuje Stefan, znajduje się w strefie osady Czarnobór w północno wschodnich rejonach miasta Piła.

(...)

W pasie działania pułków strzeleckich 185 Dywizji Strzeleckiej udział bierze pociąg pancerny Panzerzug. Jednostka operuje w rejonie dworca kolejowego Albertsruh i wykorzystywana jest do zwalczania nacierającej piechoty oraz jako wsparcie niemieckich kontrataków. Rejon powierzony załodze pociągu pancernego opisany jest na niemieckiej kartografii jako obiekt specjalny 220.

(...)


Źródło: facebook.com/groups/skedabrowa
Data wydania: 13 czerwca 2025

"Rejon powierzony załodze pociągu pancernego opisany jest na niemieckiej kartografii jako obiekt specjalny 220."

Kolega opisuje działania wojenne w 1945 roku, a mapa na którym naniesiony jest obiekt 220 pochodzi z 1938 roku i jest załącznikiem do broszury "Szczegółowe dane geograficzno-wojskowe dla arkusza mapy [Einheitsblatt] 55 Schneidemühl". Broszura opisuje obszar objętą tą mapą w skali 100k pod względem militarnym, opisując też zapory w strefie przygranicznej z Polską.

Opis zapory 220:
"Zapora obrotowa na drodze (10) Schneidemühl-Krojanke przy przystanku Albertsruh. Obsługa z domku dróżnika".

Prawdopodobnie był to szlaban, którego zdjęcia z innych rejonów można zobaczyć tu -> https://forty.stronazen.pl/fort/powis011.htm#powis449 , a instrukcję przetłumaczoną na polski tu -> https://forty.stronazen.pl/fort/zapor003.htm

[SŁOWIANIN]

Potwierdzam na wstępie, iż opisany w poście Obiekt 220 może być drogową zaporą przeciwpancerną w postaci szlabanu. Takiego symbolu z oznaczeniem (33) użyto w przypadku drogowej zapory przeciwpancernej w Starych Bielicach na Pozycji Pomorskiej. Mamy tutaj do czynienia ze szlabanem podwójnym. Co do samej karty, tak jest to taktyczna karta niemiecka z 1938 roku z naniesiona informacją dodatkową. Nie wyobrażam sobie analizowania walk o Piłę, badania fortyfikacji, bez informacji zawartych na tychże mapach. Wracając do samego szlabanu przy domku dróżnika, nic nie stoi na przeszkodzie aby sprawdzić czy coś jeszcze tam pozostało.
https://maps.app.goo.gl/kJD7mBwGLTXwGsjj8
http://igrek.amzp.pl/details.php?id=11804112

[hege22]

Kolega chyba źle zrozumiał mój post. Napisałem, że korzysta kolega do opisu działań z 1945 roku używa określeń z 1938 roku.

Na tej mapie pokazano między innymi miejsca, które miały w czasie pokoju ustawione zapory (jak omawiany szlaban) lub mogły być użyte do stworzenia zapory - mosty lub wiadukty, w których w czasie pokoju mogły być wykonane urządzenia minowe np komory minowe lub tylko były rozpoznane, ale miały gdzieś złożone materiały wybuchowe i przydzielony personel do założenia materiałów wybuchowych w czasie dnia Y (czyli wg polskiego nazewnictwa godziny W). Obowiązywało to pewnie do marca 1939 roku, do podpisania rozkazu napaści na Polskę.

Pewnie powrócono do tych map w 1944 roku w czasie przygotowywania Piły do obrony, ale mało prawdopodobne żeby obrońcy w 1945 roku posługiwali się takimi określeniami jak Obiekt 220.
Myślę, że szlaban wtedy istniał i pewnie miał jakieś znaczenie taktyczne, być może został wzmocniony jakąś inną zaporą ppanc.

Kolega źle czyta mapy z 1938 roku. Fioletowy okrąg to ogólnie wg legendy Kunstbauten an Vehkehrswegen czyli Konstrukcje inżynieryjne wzdłuż dróg transportowych - jak wyżej - mosty, wiadukty czy inne zapory np szlabany. Sam piktogram nie definiuje obiektu.

Podobne problemy dla zachodniej części Prus Wschodnich opisałem w drugiej części artykułu https://forty.stronazen.pl/fort/powis001.htm

"Potwierdzam na wstępie, iż opisany w poście Obiekt 220 może być drogową zaporą przeciwpancerną w postaci szlabanu."
Ja nie spekulowałem, tylko cytowałem dokument z 1938 roku.

"Wracając do samego szlabanu przy domku dróżnika, nic nie stoi na przeszkodzie aby sprawdzić czy coś jeszcze tam pozostało."
Napisane jest, że szlaban był obsługiwany z budki dróżnika, a nie stał koło budki. Dróżnik prawdopodobnie zdalnie wyzwalał szlaban mechanicznie (linką, cięgłem przez system bloczków), tak jak zmieniano zwrotnice. Ja bym szukał na przedłużeniu rowu ppanc 53.18458992, 16.80822716 , ale patrząc na Street View tam nic nie ma.

Szlaban wyglądał tak https://forty.stronazen.pl/fort/images/powis172.jpg

Pozdrowienia z Gdańska
hege22

[SŁOWIANIN]

Dziękuję za sprostowanie i uzupełnienie wiedzy w temacie. Pozdrawiam z Piły.

[WERWOLF 1945]

Tablica znaleziona kilka kilkanaście lat temu właśnie przy tym domku dróżnika. Napis świadczy, że szlaban jakiś był.

[hege22]

Raczej nie. Tekst na tablicy: Szlaban otwierany jest tylko w razie potrzeby, po naciśnięciu przycisku. A dla szlabanu ppanc jest odwrotnie, jest zamykany w razie potrzeby.
Tablica była chyba przy szlabanach na drodze gruntowej koło przystanku.

1

[SŁOWIANIN]

Przy okazji tej rozmowy dodam, iż w okolicy, o której aktualnie rozmawiamy, mamy do czynienia ze skarpą przeciwpancerną. Biegnie ona od drogi wojewódzkiej nr 188 do przesmyku między dawnymi jeziorkami. Ponad dwadzieścia lat temu, zwiedzając pilskie fortyfikacje, można było natknąć się tutaj na pozostałości tej skarpy. Były to grube pionowe pale, wystające lekko ponad poziom gruntu, mające nawinięty kilkukrotnie stalowy drut. Zaznaczam na szkicu.

[SŁOWIANIN]

[...] Kolega opisuje działania wojenne w 1945 roku, a mapa na którym naniesiony jest obiekt 220 pochodzi z 1938 roku i jest załącznikiem do broszury "Szczegółowe dane geograficzno-wojskowe dla arkusza mapy [Einheitsblatt] 55 Schneidemühl". [...]

Dla dociekliwych - przytoczony dokument znajduje się w zasobach National Archives and Records Administration (NARA) i jest dostępny online w formie zdigitalizowanych mikrofilmów (T283 roll 151, skany 262-191). Opis obiektu 220 jest na skanie nr 207.
Uwaga: kolejność skanów malejąco, czyli chcąc przeglądać kolejne strony zaczynamy od skanu nr 262 i klikamy "prev". Jakość taka sobie, ale mimo to zachęcam do rzucenia okiem, bo warto
Link: https://catalog.archives.gov/id/5033116 ... ctPage=262

Przy okazji tej rozmowy dodam, iż w okolicy, o której aktualnie rozmawiamy, mamy do czynienia ze skarpą przeciwpancerną. [...]

Tak skarpa prezentowała się w całej okazałości po odsłonięciu terenu przez prace leśne w 2019 roku:

[hege22]

Mapa jest w jakości na mapsterze
http://igrek.amzp.pl/11804098

1

Podane źródło
The Library of Congress, Washington, DC, USA

Jeżeli jest tam mapa, to też powinna być broszura, do której była załącznikiem.

Niestety nie udało mi się znaleźć tych skanów.

[hege22]

Dla ułatwienia przeglądania - wersja z NARA 350MB

https://www.transfernow.net/dl/20260122 ... v/Gh9zbuGO

Powyższy link czynny 7 dni


Kopia zapasowa:

Militar-geographische Einzelangaben zum Einheitsblatt 55.zip

(333.84 MiB) Pobrany 18 razy

[hege22]

Przygotowałem tłumaczenie Wstępu do wykazu obiektów (str. 68) oraz skrótów (str. 130). Nie do końca jestem zadowolony z tłumaczenia, ale plik może być użyteczny dla ludzi nieobeznanych z niemieckim gotykiem.

Wykaz obiektów to materiał dla sapera - historyka...

Przygotowuję mały artykuł o budowie umocnień koło Piły na stronę https://forty.stronazen.pl/fort/spis.htm

Mam 2 pytania:
1. Ile arkuszy blachy falistej było w dłuższych "heńkach" drugiej linii?
2. Czy może ktoś udostępnić wiarygodne waypointy położenia schronów, szczególnie Tobruków?

Przeglądając net nie znalazłem ani szczegółowej mapki (nie mówię o Dudku), ani publikacji z podanymi położeniami obiektów. Narysowałem okopy i rów ppanc wg Lidaru, na razie położenie schronów wg Dudka z pomocą Lidaru.

[SŁOWIANIN]

Przygotowałam tłumaczenie Wstępu do wykazu obiektów (str.68) oraz skrótów (str.130). Nie do końca jestem zadowolony z tłumaczenia, ale plik może być użyteczny dla ludzi nieobeznanych z niemieckim gotykiem.

Wykaz obiektów to materiał dla sapera - historyka...

Przygotowuję mały artykuł o budowie umocnień koło Piły na stronę https://forty.stronazen.pl/fort/spis.htm

Mam 2 pytania:
1. Ile arkuszy blachy falistej było w dłuższych "heńkach" drugiej linii?
2. Czy może ktoś udostępnić wiarygodne waypointy położenia schronów, szczególnie Tobruków?

Przeglądając net nie znalazłem ani szczegółowej mapki (nie mówię o Dudku), ani publikacji z podanymi położeniami obiektów. Narysowałem okopy i rów ppanc wg Lidaru, na razie położenie schronów wg Dudka z pomocą Lidaru.

Dzięki za tłumaczenie, będzie pomocne przy odczytaniu wykazu obiektów z Piły i okolic. W wykazie, który wcześniej wrzuciłeś w formie paczki a Alcatel wkleił w formie linka do skanu mikrofilmu, m.in. pokazano zdjęcie dawnego mostu w Piła-Kalina (pierwotnie drewniany, od 1922-23 betonowy, wysadzony w 1945) i jest to widok z największym zbliżeniem na most z dotychczas zachowanej i mi znanej ikonografii.

W temacie mapek pilskich umocnień istnieje jeszcze mapka Pawła oraz na stronie okama.pl opracowana prawdopodobnie przez Marcina Orzechowskiego, ale nie wiem kiedy powstał materiał i brakuje wielu obiektów fortyfikacyjnych wokół Piły. Nie tylko chodzi mi tu o nowe odkrycia nakreślone w wątku Umocnienia miasta Piły (w tym niedawno odkryty drugi rów ppanc), ale przede wszystkim nieuwzględnianie umocnień innych niż we wschodniej części Piły. Mało napisano o obiektach fortyfikacyjnych w części południowej (między Piła-Kalina a Stobnem), zaś na temat odcinka zachodniego (?) i północnego (między jeziorem Okoniowym a obecnym Zalewem Koszyckim) jest tyle co kot napłakał.

[pavvlo]

2. Czy może ktoś udostępnić wiarygodne waypointy położenia schronów, szczególnie Tobruków?

Posiadam takie dane ale potrzebuje dwóch, trzech dni aby wrzucić to na forum. Mam też wszystkie zdjęcia dokumentujące tą linie schronów. Wrzucę... będzie tego sporo.

Każdy punkt na mapie został sfotografowany.. Wszystkie krzyżyki na mapie są naniesione wg danych gps (bardzo dokładnych).

[hege22]

Zadziwiająca jest liczba stanowisk ogniowych odchodzących od okopu. Czy w okolicach Piły zachowały się jakieś kochy?

[SŁOWIANIN]

1. Obiekty Heinrich drugiej linii, są większe o jeden arkusz blachy falistej od obiektów pierwszej linii. Posiadają również więcej mocowań, w postaci śrub zakotwiczonych w ścianie tylnej schronu. Z czterech schronów zachowały sie trzy, jeden zaś to destrukt.
2. Co do współrzędnych pilskich Tobruków, struktury południowego i północnego odcinka Pilskiej Pozycji Polowej, stosowne prace trwają . Zresztą już od kilku ładnych lat. W ostatnim czasie, co miłe, zebrała się przy tym wątku nawet spora grupa pasjonatów i myślę, że w końcu uda się coś opublikować.
Na chwilę obecną, w pełni rozpoznany jest odcinek Piła - Ługi Ujskie - Stobno. Łączny obszar jaki poddany został badaniu to ponad 8000 ha. Załączam roboczy szkic rozpoznanych umocnień, na razie bez legendy. Ciekawostką tego odcinka z pewnością jest fakt, iż posiadał on 3 stałe stanowiska ogniowe. Zachowane są dwa, oraz pozostałości trzeciego. Niedawno koledzy z Pilskiego Muzeum Wojskowego odsłonili również drogową zaporę ppanc tym obszarze. To już czwarta zachowana w okolicy Piły. Jako, że piszemy w dziale walki o Piłę 1945, warto wspomnieć o jednym epizodzie wojennym jaki rozegrał się w południowych okolicach naszego miasta. W tym temacie zorganizowaliśmy onegdaj małą eskapadę. Rzecz dzieje się w Olędrach Ujskich pod Górą Straceń. Zapraszam do posta.
https://www.facebook.com/groups/skedabr ... 602183242/