Literatura i poglądy Stanisława Staszica

[adam]

Stanisław Staszic - 190. rocznica śmierci

Dziś przypada 190. rocznica śmierci Stanisława Staszica, polskiego działacza oświeceniowego, naukowca, filozofa i męża stanu.
Stanisław Staszic urodził się przed 6 listopada 1755 r. w Pile w rodzinie mieszczańskiej.

http://www.prawy.pl/historia/921-stanis ... zis-trzeba

[SA108]

W wydawanym w Warszawie "Tygodniku Illustrowanym" nr 3/1906 ukazał się artykuł H. Mościckiego "Pamiątki po Staszicu w Pile". W artykule znajdują się reprodukcje fotografii domu Staszica, kościoła św. Janów oraz znajdujących się w nim: tablicy pamiątkowej (obecnie w Muzeum Staszica) oraz "nieznanego portretu" Staszica (ciekawe, co się stało z tym portretem?). W tym numerze jest też obszerny artykuł o pomniku Unii Lubelskiej w Lublinie, powstałym z inicjatywy Staszica.

[Krzysztof Ju]

Piła doczekała się ławeczki Stanisława Staszica.

W ubiegłorocznej edycji budżetu obywatelskiego pilanie jako jedno z zadań tzw. osiedlowych wybrali ławeczkę Stanisława Staszica. Dzisiaj już wiemy jak będzie ona wyglądała. W ciągu najbliższych dni Zarząd Dróg i Zieleni w Pile podpisze umowę w sprawie realizacji tego projektu. Projekt jest w ostatniej fazie uzgodnień, możliwe że nastąpią jeszcze pewne kosmetyczne zmiany w jego wyglądzie, tym nie mniej wstępnie prezentuje się jak poniżej.

Ławeczka przedstawia osobę Stanisława Staszica podczas przeglądania pierwszego wydania jego dzieła „Przestrogi dla Polski” unoszącego zamyślony wzrok znad lektury w stronę osoby, która przysiada obok niego. W zamyśle Autora gest ten tworzy interakcję między rzeźbą a widzem, przybliżając postać utrwaloną w brązie jako człowieka, który żył w odległej czasowo epoce, ale był takim samym człowiekiem jak współcześni. Jako że Staszic kształcił się w Paryżu – ubrany jest we francuski strój, model z roku 1812. Konstrukcja ławki na której przedstawiona jest postać nawiązuje do ikonografii Ogrodów Łazienkowskich ujętych na akwarelach Zygmunta Vogla (z 1795 roku) oraz pałacu w Nieborowie i innych z tego okresu.

Projekt ławeczki wykonał dr Robert Sarnecki, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu na Wydziale Malarstwa, Grafiki i Rzeźby.

Ławeczka stanie na Placu Konstytucji 3 Maja. Koszt wykonania zadania to 125 tysięcy złotych.


Autor: J. Oburota
Źródło: www.pila.pl
Data wydania: 8 maja 2017

[Krzysztof Ju]

Kilka dni temu Muzeum Stanisława Staszica w Pile nabyło do swoich zbiorów pierwodruk broszury „O statystyce Polski” autorstwa Stanisława Staszica. Pierwsze wydanie broszury w dwóch wariantach ukazało się w 1807 r. w Warszawie. Zostało wydrukowane w Drukarni Pijarów.

Broszura ukazała się w początkowym okresie istnienia Księstwa Warszawskiego. Staszic, jak sugeruje podtytuł broszury, zwracał się do tych, „którzy ten kraj chcą oswobodzić i którzy w nim chcą rządzić”. W broszurze nakreślił obraz kraju i jego zasobów pisząc o jego obszarze, bogactwach naturalnych, liczbie ludności, stanie rolnictwa, przemysłu i miast. Poza tym prognozował ile Polska może składać podatków i jaką liczbę wojska utrzymać. Wskazywał korzyści sojuszu i nawiązania kontaktów handlowych z Francją.

Staszic, który przeżył upadek Polski w XVIII w., miał świadomość szybko upływającego czasu i dziejowej szansy, jaka pojawiła się przed Polakami w osobie Napoleona Bonaparte. Swoją broszurę zakończył przestrogą dla rodaków zawartą w słowach: „Waleczny narodzie! Przestrzegam, użytkuj z czasu”.

Co niezmiernie interesujące i warte podkreślenia tekst Staszica zapoczątkował ożywioną dyskusję o stanie kraju w formie listów drukowanych na łamach „Gazety Warszawskiej”. Przedmiotem „publicznej między myślącymi rozmowy” tj. mówiąc dzisiejszym językiem debaty politycznej sprzed dwóch wieków była wszechstronna modernizacja kraju, unowocześnienie rolnictwa, poprawa stanu miast polskich, edukacja młodzieży, powiększenie bogactw krajowych. Debatowano również o dawnej sławie narodu polskiego, przyczynach jego upadku i konieczności podniesienia „ducha narodowego”. W dyskusji wzięło udział 23 autorów. Od kwietnia do grudnia 1807 r. w „Gazecie Warszawskiej” ukazały się 44 listy, które jeszcze w tym samym roku zostały wydane w oddzielnym druku zatytułowanym „Korespondencja w materiach obraz kraju i narodu polskiego rozjaśniających”.

Należy zaznaczyć, że wspomniana broszura po niespełna stu latach dała Staszicowi tytuł „prekursora polskiej myśli statystycznej”!

Egzemplarz zakupiony do zbiorów Muzeum jest zachowany w bardzo dobrym stanie. Jest oprawiony w twardą oprawę z tłoczonymi motywami geometrycznymi i roślinnymi i licznymi zachowanymi śladami pozłocenia. Na grzbiecie wytłoczono tytuł „O statystyce Polski”. Egzemplarz pochodzi z księgozbioru Jarosława Dolińskiego inżyniera chemika, profesora nauk technicznych oraz wykładowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Źródło: fanpage Muzeum Stanisława Staszica na Facebooku
Data wydania: 5 listopada 2019

[Krzysztof Ju]

Broszurka pt. "Trzy dokumenty z życia Staszica" z 1926 r. opracowana przez Zygmunta Kukulskiego. Poza biograficznym zarysem Staszica są tam też zdjęcia i mapki Piły z okresu międzywojennego. Wklejam bez okładek. Cała broszurka dostępna w bibliotece cyfrowej Polona.pl i tam też dostępna inna książeczka Kukulskiego o edukacji Staszica.

[Krzysztof Ju]

12. Spotkanie Staszicowskie

Niezmiernie miło nam zaprosić Państwa na kolejne, już 12. Spotkanie Staszicowskie. Zapraszamy Wszystkich, których fascynuje postać S. Staszica, jego idee i osiągnięcia. Zaproszeni prelegenci to znakomici znawcy tematu.

Mieszkańców Piły szczególnie może zainteresować jeden z tematów - Trzymam się przy prawach miasta. Rodzina Stasiców jako przywódcy "buntów" pilskich mieszczan w XVII i XVIII wieku - opracowany przez Pana Józefa Olejniczaka.

Zachęcamy do zapoznania się z programem wydarzenia.

Źródło: fanpage Muzeum Stanisława Staszica na Facebooku
Data wydania: 8 września 2023

[Krzysztof Ju]

Serdecznie zapraszamy na spotkanie z okazji 270. rocznicy urodzin Stanisława Staszica. Spotkanie odbędzie się 6 listopada (czwartek) w Regionalnym Centrum Kultury.
Chętnych, którzy chcą wziąć udział w tym wydarzeniu, zapraszamy do Muzeum Stanisława Staszica po odbiór wejściówki.

Źródło: Facebook/Muzeum Stanisława Staszica
Data wydania: 17 października 2025

Rok 2026 Rokiem Stanisława Staszica

Paszport Staszicowski, Róża Staszica i jazzowy koncert dla Staszica. Do tego liczne spotkania i wystawy. Tak będzie wyglądał przyszły rok w całym kraju. 2026 rok został jednogłośnie ustanowiony przez Sejm Rokiem Stanisława Staszica.

- Chciałbym przekazać uchwałę Sejmu pani prezydent i powiedzieć - zadanie zostało wykonane - mówi Piotr Głowski, poseł Platformy Obywatelskiej i były prezydent Piły.

Parlamentarzyści jednogłośnie zagłosowali za uchwałą, by uczcić 200 rocznicę śmierci najsławniejszego pilanina. Nie było to jednak łatwe zadanie.

Był oczywisty kłopot jak przebić się z tym tematem, bo każdy klub tak technicznie już, bo myślę, że to też jest ciekawe ma bardzo duże ograniczenia, jeżeli chodzi o ilość tego typu rocznic, bo historii osób, które chcielibyśmy upamiętnić w każdym roku z każdego miejsca w Polsce jest mnóstwo i to, że udało się przekonać zarówno władze klubu jak i później Parlament to nie jest rzecz oczywista.



www.youtube.com/watch?v=AP7Vfrg6PyY

Stanisław Staszic urodził się w Pile w rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec i dziadek byli burmistrzami miasta. Ten naukowiec, filozof, społecznik i polityk wywierał wpływ na wielu innych miastach w kraju. Stąd jednomyślność Sejmu. Dlatego w całym kraju odbywać się będą spotkania Staszicowskie. Pilska wystawa jemu poświęcona także będzie wędrować po kraju. Ponadto...

- Paszport staszicowski to będzie zachęcenie do takiej turystycznej trasy po Polsce śladami Stanisława Staszica. Natomiast koncert w Ogrodzie Muzeum będą to utwory, które skomponował pan Damian Kostka - pilski artysta muzyk. Koncert jazzowy dla Stanisława Staszica - informuje Joanna Rychlik-Łukasiewicz - dyrektorka Muzeum Stanisława Staszica w Pile.

Utwory zostaną wydane także na płycie. Będzie też Róża Staszica...

- Piękna w założeniu, ale też taka stonowana, bo chyba taki był Staszic - ocenia Beata Dudzińska, prezydent Piły.

No i Piła wyda wyjątkowy album, którego przewodnikiem będzie właśnie Staszic.

- Ponieważ Staszic drogę swoją rozpoczął w Pile, ale później znany był właściwie w całej Polsce i niemal w każdej dziedzinie życia naukowego, społecznego, ale też w gospodarce przede wszystkim - dodaje prezydent miasta.

Bo to on założył w Polsce pierwszą spółdzielnię i wprowadził ubezpieczenia. Wywarł też wpływ na ówczesny Sejm, który pod wpływem jego publikacji ustanowił pierwszą w Europie i drugą na świecie konstytucję. Konstytucję 3 Maja.


Autor: Agnieszka Kledzik
Źródło: www.asta24.pl
Data wydania: 2 października 2025

[Krzysztof Ju]

Wernisaż wystawy Staszic i jego czasy

Dyrektor Muzeum Okręgowego im. Stanisława Staszica w Pile Ziemowit Niedźwiecki zaprasza na otwarcie wystawy w ramach obchodów Wielkopolskiego Roku Stanisława Staszica pt. "Stanisław Staszic i jego czasy" 6 listopada (czwartek) 2025 r. o godz. 17.00 do Muzeum przy ul. Browarnej 7.

Wystawa obejmować będzie dwie ważne rocznice: urodzin Stanisława Staszica w 1755 r. i śmierci w 1826 r. Prezentować będzie zarówno sylwetkę tego wielkiego pilanina, jak i czasy, w których przyszło mu żyć. Na ekspozycji przedstawione zostaną obiekty ze zbiorów pilskich, w tym własnych m.in. z działu sztuki i historii, muzeum biograficznego Stanisława Staszica, jak i z muzeów z Warszawy, Poznania oraz kolekcjonerów prywatnych.

Wernisaż wzbogaci koncert pt. "Piosennik oświeceniowo-romantyczny" w wykonaniu Pana Jacka Kowalskiego i Jana Kasperczaka.
Serdecznie zapraszamy!!!

Źródło: www.muzeum.pila.pl
Data wydania: 23 października 2025

[pavvlo]

Zdjęcia z wystawy czasowej w Muzeum Okręgowym w Pile pt. "Stanisław Staszic i jego czasy".

Na wystawie znajdziemy przedmioty, medale, odznaki, ubiory, ryciny, obrazy, mapy, broń i inne przedmioty z okresu w którym żył i działał najbardziej znany Pilanin.

A obejmuje ona okres bardzo ciekawy w historii naszego kraju, czasy saskie, Konfederacji Barskiej, czasy panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, Konstytucji 3 maja. Następnie rozbiorów i Powstania Kościuszkowskiego, dalej czasy Księstwa Warszawskiego i pokongresowego Królestwa Polskiego.

1

Wystawa będzie gościć w Pile do lutego 2026 roku, ale warto pójść wcześniej, gdyż w cenie biletu można otrzymać piękny katalog wystawowy z opisem zbiorów (dostępny do wyczerpania zapasów).

[Krzysztof Ju]

Piła zaprasza na ogólnopolskie obchody Roku Stanisława Staszica

W 2026 roku cała Polska świętuje 200. rocznicę śmierci Stanisława Staszica, jednego z najwybitniejszych myślicieli i reformatorów epoki oświecenia. Dla Piły, jego rodzinnego miasta, jubileusz ten ma szczególne znaczenie. To właśnie tutaj rozpoczynają się ogólnopolskie obchody Roku Staszica – bogaty cykl wydarzeń kulturalnych, naukowych i edukacyjnych. Staszic ma być pokazany jako postać nowoczesna, aktywna, zaangażowana społecznie i gospodarczo – patron młodych, rozwoju i odpowiedzialności za kraj.

Uroczysta inauguracja odbędzie się 20 stycznia 2026 roku – dokładnie w rocznicę śmierci Staszica – pod jego pomnikiem, zlokalizowanym u zbiegu ulic Wodnej i alei Jana Pawła II w Pile. Tego samego dnia delegacja miasta weźmie udział w obchodach w Warszawie przy grobie Staszica, a dzień później w Sejmie RP zostanie otwarta ogólnopolska wystawa poświęcona jego życiu i działalności.

Prezydent Piły podkreśla, że miasto czuje szczególną odpowiedzialność za dziedzictwo Stanisława Staszica – człowieka niezwykle wszechstronnego: naukowca, przedsiębiorcy, reformatora i patrioty. To właśnie w Pile, jego rodzinnym mieście, rozpoczynają się ogólnopolskie obchody Roku Staszica. Przez cały 2026 rok realizowany będzie szeroki program wydarzeń, którego celem jest pokazanie Staszica jako postaci nadal aktualnej i inspirującej.

– Stanisław Staszic to postać absolutnie wyjątkowa nie tylko dla historii Polski, ale w sposób szczególny także dla Piły. To tutaj się urodził, tutaj prawdopodobnie stawiał swoje pierwsze kroki, zdobywał pierwsze umiejętności i kształtował swoją wrażliwość, która później zaowocowała działalnością naukową, społeczną i państwową. W Pile czujemy się odpowiedzialni za jego dziedzictwo – za wartości, które nam pozostawił, i za to, by przekazywać je kolejnym pokoleniom. Dlatego nie ma lepszego miejsca, by rozpocząć ogólnopolskie obchody Roku Staszica, niż właśnie jego rodzinne miasto. Chcemy, aby Rok Staszica był nie tylko okazją do wspomnień, ale przede wszystkim do pokazania, że jego myśl nadal jest aktualna. Poprzez wystawy, wydarzenia, obecność jego postaci w przestrzeni miasta oraz wyjątkowy album zatytułowany „Urodziłem się w mieście Piła…”. Tym wydawnictwem chcemy opowiedzieć historię Piły jako miasta nowoczesnego, ale głęboko zakorzenionego w wartościach. Staszic stanie się symbolicznym przewodnikiem po naszym mieście, a mieszkańcy i goście będą mogli spojrzeć na Piłę jego oczami i odkryć, jak bardzo jego idee wciąż do nas przemawiają – mówi Beata Dudzińska, prezydent Piły.

Muzeum Stanisława Staszica w Pile jest jednym z głównych organizatorów Roku Staszica w Polsce. Przygotowano liczne wystawy, w tym dużą wystawę plenerową, która zadebiutuje 7 czerwca w Parku Staszica w Pile i będzie podróżować po kraju. Zaplanowano także trzy duże konferencje naukowe (w Pile, Warszawie i Żelazowej Woli), liczne wykłady, konkursy, publikacje , wydanie płyty jazzowej Damiana Kostki inspirowanej postacią Staszica . Będzie też specjalna trasa „śladami” Staszica, nie tylko w Pile ale w różnych miejscowościach podczas której uczestnicy będą zbierać okolicznościowe pieczątki.

– Zależy nam na tym, aby pokazać Stanisława Staszica jako postać naprawdę wyjątkową – nie tylko ważną historycznie, ale także niezwykle aktualną. To był człowiek, który wyprzedzał swoją epokę nie o jeden, ale o kilka kroków: w sposobie myślenia, w podejściu do nauki, gospodarki, edukacji i odpowiedzialności za państwo. Rok Staszica ma być okazją do tego, by wydobyć tę nowoczesność z jego biografii i pokazać ją współczesnym odbiorcom, w tym młodemu pokoleniu. Chcemy, aby odwiedzający Piłę, muzeum i nasze wydarzenia nie tylko poznali fakty z jego życia, ale przede wszystkim zrozumieli, dlaczego był i nadal jest postacią tak ważną dla Polski – dodaje Joanna Rychlik-Łukasiewicz, dyrektor Muzeum Stanisława Staszica w Pile.

Dr Maciej Usurski z Muzeum Stanisława Staszica zapowiada bogaty program naukowy i edukacyjny Roku Staszica. W styczniu odbędą się dwie ważne konferencje – w Warszawie i w Pile – z udziałem najwybitniejszych badaczy tej postaci. Szczególną rolę odegra nowoczesna wystawa „Być narodowi użytecznym”, prezentująca Staszica poprzez jego teksty, wspomnienia i dokumenty. Jednym z najważniejszych projektów będzie także wydanie po raz pierwszy w historii pełnej korespondencji Stanisława Staszica w jednym tomie.

Z okazji jubileuszu wizerunek Stanisława Staszica zyska nowe, wyraźne miejsce w przestrzeni miasta. Przy wjazdach pojawią się nowoczesne tablice, przypominające, że to właśnie tu urodził się wybitny pilanin, a jedna z głównych ulic zostanie ozdobiona okolicznościowymi proporcami, które przywołają jego postać i idee.

Najbardziej niezwykłym elementem obchodów będzie uroczyste nadanie imienia Stanisława Staszica specjalnie wyhodowanej róży. Ceremonia „chrztu” tego wyjątkowego kwiatu odbędzie się podczas sesji Rady Miasta, wpisując się w świętowanie urodzin Piły. Róża stanie się stałą ozdobą miejskich przestrzeni, a mieszkańcy będą mogli zabrać jej odmianę do swoich ogrodów, nabywając ją podczas Krajowej Wystawy „Miasto-Ogród”.

Zapraszamy mieszkańców, szkoły, instytucje i gości do wspólnego przeżywania tego szczególnego jubileuszu – poprzez wydarzenia kulturalne, edukacyjne i artystyczne, które przypomną, że Piła jest prawdziwym miastem Staszica.


Autor: Sebastian Daukszewicz
Źródło: www.tetnoregionu.pl
Data wydania: 14 stycznia 2026

[Kapralq]

Filatelista Zygmunt Borucki całe swe dorosłe życie związał ze zbieraniem znaków pocztowych oraz z działalnością w Polskim Związku Filatelistów. Był animatorem ruchu filatelistycznego w Chodzieży i województwie pilskim, twórcą wielu kół PZF w Chodzieży i Pile. Zapoczątkował i zorganizował cykl Wystaw Staszicowskich. Jego eksponaty filatelistyczne zdobywały uznanie sądów konkursowych wielu wystaw filatelistycznych.
Oto jeden z tych eksponatów, dotyczący życia Stanisława Staszica. Eksponat jest zdeponowany w Muzeum Stanisława Staszica w Pile. Za udostępnienie zbiorów serdecznie dziękuję dyrekcji i kustoszowi Panu dr Maciejowi Usurskiemu.

Cały życiorys Pana Boruckiego ze strony PZF: